Nu, 1945 Een jaar lang dagelijks nieuws uit het bevrijdingsjaar in Groningen en Drenthe, met de middelen van nu
Martien Beversluis (1894-1966) was korte tijd burgemeester van Vries.
1945

Een dichter als tijdelijk burgemeester van Vries

Martien Beversluis (1894-1966) was korte tijd burgemeester van Vries. - Foto: Willem van de Poll

In het gemeentehuis van Vries wordt vreemd opgekeken als een 51-jarige schrijver, dichter en journalist uit Zeeland zich bekend komt maken als waarnemend burgemeester.

Martien Beversluis heet de man en hij heeft dan al een burgemeestersfunctie achter de rug. Die van Veere en Vrouwenpolder in Zeeland.

NSB en SS

De PvdA-burgemeester van Vries, Edmond Willem de Fielliettaz Goethart is dan net door de bezetter ontslagen omdat hij was ondergedoken. Iemand moest orde op zaken stellen.

‘Wie is die man?’ moeten de ambtenaren op het Vriezer gemeentehuis hebben gedacht. Het moet wel een NSB’er zijn. Inderdaad heeft Beversluis zich in oktober 1940 aangesloten bij de Nationaal Socialistische Beweging en in 1942 ook direct maar bij de SS.

Antimilitaristisch én antifastistisch

Een aparte man, want hij is ook schrijver en dichter. Martien Beversluis heeft voor de oorlog al bewezen gevoelig te zijn voor nationale socialistische bewegingen. Hij ontpopte zich achtereenvolgens tot socialist en communist. Opmerkelijk genoeg was hij tegelijk aangetrokken tot het protestantse geloof. 

Hij schreef voor de oorlog romans en gedichten onder allerlei pseudoniemen, maar ook onder eigen naam. Streekromans, maar ook sterk maatschappelijk betrokken en politieke werkstukken. In 1930 schreef hij voor de VARA een antimilitaristisch essay, Aanklacht . Even zo vrolijk schreef hij antifascistische verhalen. 

In 1937 was hij redacteur bij het protestantse blad Elckerlyc en een jaar later was hij aangeschoven bij de redactie van De Nieuwe Gids, een blad dat toen al pro-NSB was. 

In de oorlog was hij actief voor het departement van volksvoorlichting en kunsten en deed daar mee aan de censuur: wat mag wel en niet gelezen worden door het volk.

Journalist

Voor Martien Beversluis was het Noorden geen onbekend terrein. Hij begon zijn carrière als schrijver in 1919 in Groningen. Hij was leerling-verslaggever van de Provinciale Groninger Courant. In Groningen ging hij ook naar het gymnasium. 

Zijn journalistieke loopbaan bracht hem nog naar Deventer maar na een paar jaar hield hij het krantenvak voor gezien. Hij vertrok naar het Gooi, was een tijdje inspecteur voor een levensverzekeraar, maar het werd allemaal geen succes.

Te heet onder de voeten

Later werkte hij mee aan de Nederlandse Omroep en schreef in het blad De Zeeuwsche Stroom. Hij woonde in die tijd in Zeeland en toen de autoriteiten een burgemeester zochten voor Veere en Vrouwenpolder was Beversluis een logische keuze. Het was toen al 1944. Het zou niet lang stand houden, want op 16 oktober wordt het Beversluis te heet onder de voeten. 

Met een paar andere NSB-burgemeesters op Walcheren slaat hij op de vlucht voor de naderende geallieerden. Het eiland wordt gebombardeerd door geallieerde vliegtuigen met als gevolg dat grote delen van Walcheren onder water komen te staan. Veel inwoners trekken naar Veere en Vrouwenpolder voor onderdak, zodat de bevolking verviervoudigt. Beversluis zorgt als burgemeester voor een evacuatieboot naar Zuid-Holland, maar die wordt nauwelijks gebruikt.

Beversluis adviseert

In kranten beklaagt Beversluis zich over de onnadenkende acties van de ‘bevrijders’ waardoor honderden mensen en veel vee het leven laten. Zelf komt hij in Drenthe terecht, waar hij naar Vries wordt gestuurd om het bestuur op het juiste spoor te houden. Formeel heeft op dat moment de Asser burgemeester Harm Boelems de scepter over Vries overgenomen, maar Beversluis mag het werk doen. 

Waar andere NSB-burgemeesters in de laatste maanden van de oorlog juist met extra harde hand regeren – tenslotte zijn burgemeesters in oorlogstijd zo ongeveer alleenheersers – houdt Beversluis het bij advisering aan de ambtenaren. 

Met de kennis van 2020:

Na de oorlog wordt Beversluis in het Friese Menaldum gearresteerd. Vries bleek een kortstondige tussenstop, omdat Beversluis wel inzag dat de Duitse bezetting snel ten einde zou zijn. Hij dook onder en Vries kreeg in het laatste oorlogsjaar nog te maken met burgemeester Harkema.

Het wordt Beversluis door de perszuivering tien jaar lang verboden als journalist te werken en ook zijn gedichten en romans mogen niet worden uitgegeven. Toch verschijnt er al snel een feuilleton van zijn hand in een Zeeuwse krant. Onder pseudoniem, dat wel.

Bronnen:

Deel dit artikel
Reageren? Correcties? Tips? Mail naar verhalen@ndcmediagroep.nl

Nu, 1945 is een project van Dagblad van het Noorden, in samenwerking met de Groninger Archieven, het Drents Archief en Herinneringscentrum Kamp Westerbork. In 2020 brengen we elke dag verhalen over diezelfde dag in 1945. Dat doen we op basis van interviews, ooggetuigenverslagen en papieren bronnen, zoals (verzets)kranten uit de oorlog. We brengen het nieuws van toen alsof het nu gebeurt, maar houden rekening met wat mensen toen wisten. Met Nu, 1945 willen we laten zien hoe het dagelijks leven er onze regio uitzag in het laatste oorlogsjaar.

Aan dit project werken mee:

  • Archiefonderzoek, verslaggeving en interviews: Jan-Willem Horstman, Stef Bekhuis, Bernd Otter, Annique Oosting en Leonie Sinnema
  • Video’s en beeld: Jeroen Kelderman
  • Projectcoördinatie: Annique Oosting
  • Design website: Pim Klomp
  • Bouw website: Afdeling Digital Development NDC Mediagroep en Alwin Wubs
  • Ontwerp beeldmerk: Harry Kasemir

Dit project is mede mogelijk dankzij subsidies van de provincies Groningen en Drenthe en steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.